Kompetencje lidera w systemowym zarządzaniu energią

Wdrożenie ISO 50001 potrafi utknąć w miejscu ze względu na brak osoby, która potrafi połączyć wymagania normy z danymi, wynikami analiz, procesami, ludźmi i decyzjami podejmowanymi w organizacji. Kogoś, kto wyznacza kierunek, bierze na siebie odpowiedzialność, motywuje zespół i utrzymuje organizację na kursie prowadzącym do osiągnięcia wyznaczonych celów.

Skuteczne zarządzanie energią potrzebuje lidera. W tym artykule opisujemy, jakich kompetencji wymaga rola lidera efektywnego zarządzania energią i dlaczego nie da się jej sprowadzić do funkcji „osoby odpowiedzialnej za ISO 50001”.

Dlaczego identyfikacja luk nie zawsze wystarcza?

Audyt wstępny ISO 50001 pokazuje, gdzie organizacja jest dzisiaj: jakie dane energetyczne są dostępne, jak wygląda opomiarowanie, o których procesach wiemy za mało i jak dalekie jest obecne podejście od wymagań normy. Analiza kompetencji zespołu odpowiada na kolejne pytanie: czy w organizacji są ludzie, którzy potrafią te luki zamknąć?

Ktoś musi ustalić kolejność działań, zdobyć na nie zasoby, przypisać odpowiedzialność i doprowadzić do rezultatu. To właśnie kompetencje przywódcze osoby prowadzącej system decydują, czy wnioski z audytu wstępnego zamienią się w działanie, czy pozostaną listą zaleceń w raporcie.

Od czego zacząć przygotowania do ISO 50001?

Najpierw trzeba zrozumieć, jak organizacja obecnie wykorzystuje energię i jak podejmuje związane z nią decyzje. ISO 50001 jest systemem zarządzania energią, którego celem jest wspieranie organizacji w systematycznej poprawie wyniku energetycznego. Oznacza to, że skutecznego wdrożenia nie można sprowadzić do przygotowania zestawu dokumentów zgodnych z wymaganiami normy.

Każda organizacja zaczyna z innego miejsca. Jedna może mieć rozbudowany system monitorowania energii, wieloletnią historię danych i doświadczenie w realizacji i ewaluacji projektów poprawiających efektywność energetyczną. Inna może dopiero porządkować informacje o zużyciu energii. Jeszcze inna ma już certyfikowane systemy zarządzania, ale kwestie energetyczne są rozproszone. Bez wcześniejszej diagnozy trudno więc racjonalnie określić zakres prac.

Kim jest lider w systemie opartym na ISO 50001?

Najczęściej rola lidera efektywnego zarządzania energią w systemie opartym na ISO 50001 powstaje przez wyznaczenie. Ktoś zostaje przypisany do roli (np. managera ds. energii). Ta osoba ma być odpowiedzialna za system, a jest to zwykle energetyk zakładowy, kierownik utrzymania ruchu lub pełnomocnik ds. systemów zarządzania. Formalnie wymaganie jest OK. Problem pojawia się wtedy, gdy zakres rzeczywistych zadań okazuje się szerszy niż tylko nadzór nad dokumentacją.

Skuteczny lider działa na styku kilku obszarów jednocześnie. Musi:

rozumieć logikę ISO 50001,
orientować się w strukturze zużycia i wykorzystania energii,
umieć czytać, analizować i interpretować dane,
wiedzieć, jak prowadzić działania i projekty,
współpracować z działami o rozbieżnych priorytetach,
rozmawiać z kierownictwem językiem, który przekłada się na decyzje.

Lider efektywnego zarządzania energią jest też agentem zmiany. Wpływa bowiem na sposób, w jaki pracownicy korzystają z urządzeń i podejmują codzienne decyzje eksploatacyjne.

Co lider powinien rozumieć z wymagań ISO 50001?

Bazą kompetencyjną lidera efektywnego zarządzania energią jest oczywiście rozumienie ISO 50001 jako mechanizmu zarządzania, a nie zestawu wymaganych dokumentów. Lider powinien wiedzieć, po co w normie znalazł się każdy z jej elementów i jak one na siebie oddziałują. Dotyczy to przede wszystkim kontekstu organizacji, rozumienia oczekiwań interesariuszy i polityki energetycznej, która jest ramą dla obecnych i przyszłych decyzji.

Kolejnym elementem są cele energetyczne i plany działań. W zasadzie chodzi tutaj o ich powiązanie z wynikiem energetycznym, wykonalność działań wg harmonogramów i adekwatność zasobów. Lider efektywnego zarządzania energią powinien też ryzyka i szanse mają różne źródła. Utrata danych, rotacja personelu, brak motywacji, czy też zmiany profilu produkcji mają swoje konsekwencje energetyczne.

Do kompetencji systemowych należy wreszcie umiejętność precyzyjnego określenia ról, odpowiedzialności i zaprojektowanie obiegu informacji użytecznego w procesach decyzyjnych. Dzięki temu efektywność energetyczna staje się ciągle doskonalonym procesem.

Jak dobrze lider musi znać się na danych energetycznych?

Lider efektywnego zarządzania energią nie musi być najlepszym inżynierem w przedsiębiorstwie. Powinien natomiast rozumieć dane na tyle dobrze, by zadawać właściwe pytania i rozpoznawać odpowiedzi, które pomagają poprawić system.

Powinien zatem rozumieć strukturę zużycia energii oraz czynniki, które na nie wpływają, takie jak wielkość produkcji, temperatura albo czas pracy instalacji. Ważną częścią jego kompetencji jest również umiejętność wykorzystania przeglądu energetycznego. Celem nie jest tutaj sama analiza danych, lecz ich interpretacja i wykorzystanie jako narzędzia do podejmowania kolejnych decyzji.

Dlaczego w ISO 50001 potrzebne są kompetencje menedżerskie?

Zdolności menadżerskie i przywódcze to obszar, w którym stosunkowo często powstaje luka. Wiedza sama nie wdraża zmian. Między poprawną analizą a zrealizowaną oszczędnością znajduje się cała warstwa pracy organizacyjnej.

Lider efektywnego zarządzania energią musi umieć ustalać priorytety, bo lista możliwych działań prawie zawsze przekracza dostępne zasoby. Odpowiednia kolejność ich realizacji decyduje o efekcie. Lider angażuje też działy, które nie podlegają mu służbowo (produkcję, utrzymanie ruchu, zakupy, finanse…). Deleguje odpowiedzialność. Prowadzi działania w logice projektu, z terminami, zasobami i miernikami rezultatu. Koordynuje prace zespołu ds zarządzania energią. Monitoruje realizację i reaguje, gdy działania się nie przynoszą zakładanych efektów w zamierzonym czasie. Uzasadnia także koszty w sposób, który przekonuje osoby decydujące o budżecie.

Jak przełożyć kWh na decyzję biznesową?

Zarząd nie podejmuje decyzji na podstawie kilowatogodzin. Z reguły podejmuje je na podstawie kosztów, ryzyk i zwrotu z inwestycji. Kompetencją, która najbardziej zwiększa skuteczność lidera, jest umiejętność przeprowadzenia tego przekładu.

Ścieżka jest za każdym razem podobna:

zidentyfikowane zużycie energii przelicza się na koszt,
koszt wiąże z konkretnym procesem lub urządzeniem,
wskazuje się możliwą do osiągnięcia oszczędność wraz z nakładem potrzebnym do jej uzyskania,
formułuje się decyzję (nie zawsze na głos), którą kierownictwo powinno podjąć.

Analiza, która zatrzymuje się na pierwszym etapie, pozostaje materiałem technicznym. Ta sama analiza doprowadzona do końca, przełożona na język korzyści biznesowych, staje się podstawą decyzji (inwestycyjnej, organizacyjnej, szkoleniowej i każdej innej).

Jak przełożyć decyzję biznesową na zaoszczędzone kWh?

Ten sam mechanizm działa w drugą stronę. Lider efektywnego zarządzania energią powinien umieć wyjaśnić operatorowi lub brygadziście, dlaczego konkretna zmiana w sposobie pracy ma znaczenie. Bez tego zmiany wprowadzone odgórnie zwykle nie utrzymują się dłużej niż kilka tygodni.

Efektywność energetyczna jest odpowiedzialnością wszystkich pracowników, dlatego ta strona medalu jest równie ważna.

Dlaczego lider nie powinien być pustelnikiem?

Najczęstszy błąd w projektowaniu tej roli polega na tym, że lider staje się jedyną osobą w organizacji zajmującą się energią. Zbiera dane, liczy wskaźniki, pisze procedury, przygotowuje przegląd zarządzania i pilnuje działań. System działa, ale wyłącznie dopóki ta osoba pracuje w firmie… i ma na to czas.

Rolą lidera efektywnego zarządzania energią nie jest wykonanie całej pracy, tylko zbudowanie sposobu działania, w którym poszczególne osoby i działy wiedzą, co należy do nich. Przywództwo, w którym ważne jest:

wyznaczanie kierunku,
angażowanie ludzi,
budowanie poczucia odpowiedzialności za wspólny cel.

Co daje organizacji kompetentny lider efektywnego zarządzania energią?

Kompetentny lider nie gwarantuje oszczędności, bo te zależą również od uwarunkowań technicznych, bagażu historycznego organizacji i stopnia autonomii osób decyzyjnych. Zmienia natomiast sposób, w jaki organizacja pracuje z energią:

Dane przestają być zbierane „na potrzeby audytu”, a zaczynają służyć podejmowaniu decyzji.
Straty są wykrywane szybciej, bo ktoś regularnie patrzy na odchylenia i wie, jak je interpretować.
Działania są wdrażane sprawniej, bo ktoś odpowiada za ich prowadzenie, a nie tylko za ich zaplanowanie.
Poprawia się współpraca między działami, ponieważ obieg informacji jest zaprojektowany, a nie oparty na doraźnych prośbach.
System zyskuje ciągłość, bo wiedza jest rozłożona na role, a nie skupiona w jednej głowie.

Maleje też ryzyko najczęstszego scenariusza porażki, w którym ISO 50001 funkcjonuje poprawnie na poziomie dokumentacji i nie zmienia niczego w rzeczywistym zużyciu energii.

Jak rozwijać kompetencje lidera efektywnego zarządzania energią?

Profil lidera efektywnego zarządzania energią obejmuje trzy obszary, które warto rozwijać równolegle:

1. SYSTEM	2. TECHNIKA	3. PRZYWÓDZTWO
Znajomość wymagań ISO 50001 i umiejętność ich zastosowania w konkretnej organizacji, w tym także zintegrowania ich ze strategią firmy.	Obejmuje pracę z danymi energetycznymi: przegląd energetyczny, identyfikację SEU i zmiennych znaczących, wyznaczanie energetycznej linii bazowej i wskaźników oraz ocenę potencjału poprawy.	Zdolność doprowadzenia działań do końca poprzez ustalanie priorytetów, prowadzenie projektów i zarządzanie zmianą, angażowanie innych działów, współpracę w zespole, prezentowanie wyników i przekładanie ich na argumenty biznesowe.

Dlatego ocenę kompetencji lidera warto prowadzić osobno w każdym z tych obszarów, a plan rozwoju kierować tam, gdzie luka jest największa. Warto jednak pamiętać, że te 3 obszary w wielu kwestiach wzajemnie się uzupełniają lub wzmacniają.

Czy kompetencje lidera można rozwinąć podczas szkolenia?

TAK! Taką logikę ma szkolenie „Lider efektywnego zarządzania energią”, prowadzone przez WISO Group w skondensowanej, dwudniowej formule. Program jest zbudowany modułów odpowiadających powyższym obszarom. Prowadzi je Paweł Karpiński, współautor polskiej wersji ISO 50001:2018, na co dzień wspierający organizacje we wdrożeniach. Szkolenie jest adresowane do pełnomocników systemów zarządzania, specjalistów ds. energetyki i utrzymania ruchu, menedżerów produkcji, osób zajmujących się ESG oraz przedstawicieli kierownictwa odpowiedzialnych za uporządkowanie działań energetycznych.

Nie ma specjalnych wymagań wstępnych dotyczących udziału, jednak przygotowanie podstawowych danych o zużyciu energii, listy urządzeń i informacji o dotychczasowych działaniach oszczędnościowych pozwala odnosić omawiane zagadnienia bezpośrednio do własnego zakładu.

Warto śledzić zakładkę „Szkolenia” gdzie pojawią się informacje o najbliższych edycjach kursu.

Od czego zależy sukces wdrożenia ISO 50001?

Audyt wstępny odpowiada na pytanie „gdzie jesteśmy i z czym startujemy?”, pokazując rzeczywisty stan danych, procesów i zgodności z wymaganiami normy. Analiza kompetencji zespołu odpowiada na pytanie „czy mamy ludzi, którzy potrafią poprowadzić system?”. Lidera odpowiada na pytanie ostatnie i najtrudniejsze: „jak poprowadzić ludzi i organizację do osiągnięcia wyznaczonych celów energetycznych?”

Pierwsze dwa pytania dotyczą diagnozy. Odpowiedź na trzecie decyduje o tym, czy ISO 50001 stanie się narzędziem zarządzania, czy pozostanie zbiorem poprawnie przygotowanych dokumentów.

Chcesz dowiedzieć
się więcej?

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Napisz lub zadzwoń, by poznać szczegóły współpracy.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych przez WISO GROUP Sp. z o.o. z siedzibą w Olkuszu, na ulicy Rynek 29/5 w celu przesyłania treści marketingowych na nasz adres e-mail podany w formularzu kontaktowym. Zgoda jest dobrowolna. Mam prawo cofnąć zgodę w każdym czasie. Mam prawo dostępu do danych, sprostowania, usunięcia... Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych przez WISO GROUP Sp. z o.o. z siedzibą w Olkuszu, na ulicy Rynek 29/5 w celu przesyłania treści marketingowych na nasz adres e-mail podany w formularzu kontaktowym. Zgoda jest dobrowolna. Mam prawo cofnąć zgodę w każdym czasie. Mam prawo dostępu do danych, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo sprzeciwu, prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego lub przeniesienia danych. Administratorem danych osobowych jest WISO GROUP Sp. z o.o. z siedzibą w Olkuszu, na ulicy Rynek 29/5. Administrator przetwarza dane zgodnie z Polityką Prywatności

Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych przez WISO GROUP Sp. z o.o. z siedzibą w Olkuszu, na ulicy Rynek 29/5 w celu przesyłania odpowiedzi na przesyłane na nasz adres e-mail podany w formularzu kontaktowym zapytanie. Zgoda jest dobrowolna, jednakże w przypadku jej braku Administrator danych osobowych nie może... Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych przez WISO GROUP Sp. z o.o. z siedzibą w Olkuszu, na ulicy Rynek 29/5 w celu przesyłania odpowiedzi na przesyłane na nasz adres e-mail podany w formularzu kontaktowym zapytanie. Zgoda jest dobrowolna, jednakże w przypadku jej braku Administrator danych osobowych nie może odpowiedzieć na przesłane pytania. Mam prawo cofnąć zgodę w każdym czasie. Mam prawo dostępu do danych, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo sprzeciwu, prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego lub przeniesienia danych. Administratorem danych osobowych jest WISO GROUP Sp. z o.o. z siedzibą w Olkuszu, na ulicy Rynek 29/5. Administrator danych osobowych przetwarza dane zgodnie z Polityką Prywatności .

Zobacz także:

Nowa norma ISO 19011 – świeże spojrzenie na audyt

Decyzje biznesowe są tak dobre, jak informacje, na których się opierają. Jednym z najbardziej wartościowych źródeł wiedzy o organizacji powinien być audyt wewnętrzny. Pod warunkiem, że nie ogranicza się wyłącznie do sprawdzania zgodności z wymaganiami. Nowa norma ISO 19011:2026 pokazuje audyt jako narzędzie wspierające zarządzanie ryzykiem, doskonalenie procesów i podejmowanie decyzji. Zwraca większą uwagę na niezależność audytorów, wykorzystanie technologii cyfrowych, audyty zdalne

Czytaj dalej

WISO GROUP Sp. z o.o.

ul. Rynek 29/5
32-300 Olkusz
NIP: 6372199840