ISO 14001:2026 – nowe standardy w zarządzaniu środowiskowym

hand-holding-tray-with-creative-eco-globe-sketch
hand-holding-tray-with-creative-eco-globe-sketch

Nadchodząca norma ISO 14001:2026 to istotny krok naprzód w obszarze zarządzania środowiskowego. Nowe wydanie ISO 14001 ma połączyć kwestie zrównoważonego rozwoju, działań klimatycznych, transformacji do gospodarki obiegu zamkniętego oraz cyfrowej integracji procesów. Choć podstawowy szkielet ISO 14001 pozostaje bez zmian (zachowano strukturę HLS), rewizja z 2026 roku wprowadza istotne usprawnienia, zwiększające przejrzystość, odpowiedzialność i spójność z wyzwaniami środowiskowymi XXI wieku.

 

W porównaniu do wersji z 2015 roku, nowa norma kładzie szczególny nacisk na:

  • uwzględnianie aspektów zmian klimatycznych w strategiach środowiskowych,
  • podejście oparte na cyklu życia produktów i procesów,
  • aktywne zaangażowanie kadry kierowniczej,
  • transparentną komunikację z interesariuszami.

ISO 14001:2026 ma w jeszcze większym stopniu wspierać organizacje w podnoszeniu efektywności środowiskowej, redukcji śladu węglowego, adaptacji do zmian klimatu, transformacji do GOZ i realizacji globalnych celów zrównoważonego rozwoju (SDGs). Z punktu widzenia biznesu – implementacja ISO 14001:2026 ma nie tylko minimalizować ryzyka i optymalizować procesy, ale również wzmacniać reputację i pozycję lidera w zakresie odpowiedzialnego zarządzania środowiskiem. Może również znacząco wspomóc sprawozdawczość w zakresie zrównoważonego rozwoju i wpłynąć na poprawę wskaźników ujawnianych w raportach ESG.

Kontekst organizacji w ISO 14001:2026

W ISO 14001:2026 klauzula dotycząca kontekstu organizacji (pkt. 4) zyskuje większą wagę, kładąc nacisk na świadome uwzględnianie czynników zewnętrznych, takich jak zmiany klimatyczne, zanieczyszczenie środowiska oraz ochrona bioróżnorodności. Ponadto, zakres systemu zarządzania środowiskowego powinien odzwierciedlać pełny cykl życia produktów i procesów, obejmując wszystkie etapy – od projektowania i produkcji, poprzez użytkowanie, aż po końcową utylizację. Trzeba będzie się przyjrzeć łańcuchowi wartości – zarówno upstream, jak i downstream. Dzięki temu organizacje będą mogły identyfikować potencjalne wpływy środowiskowe, przewidywać ryzyka i szanse oraz podejmować decyzje strategiczne, które wspierają trwałe i odpowiedzialne zarządzanie zasobami naturalnymi. To powinno ułatwić wykorzystanie danych z systemu zarządzania środowiskowego do raportowania ESG (lub odwrotnie – analizy poczynione na potrzeby sprawozdawczości ESG wspomogą system zarządzania). Jest to naturalny kierunek, jednak obecnie często brakowało tak zintegrowanego spojrzenia.

Przywództwo i wsparcie według ISO 14001:2026

Klauzula dotycząca przywództwa i zaangażowania (pkt. 5) w ISO 14001:2026 podkreśla kluczową rolę najwyższego kierownictwa w skutecznym funkcjonowaniu systemu zarządzania środowiskowego. Niby nic nowego, ale… kierownictwo ma aktywnie wspierać ochronę zasobów naturalnych oraz ekosystemów, angażując się w inicjatywy prośrodowiskowe na poziomie strategicznym i operacyjnym. Wymaga się, aby najwyższe kierownictwo zapewniało wsparcie dla wszystkich ról systemie zarządzania środowiskowego, co ma wzmocnić kulturę organizacyjną, w której każdy pracownik jest świadomy wpływu swoich działań na środowisko. Warto zwrócić uwagę na pewną subtelną zmianę dotycząca polityki środowiskowej – zamiast „fulfil compliance obligations” mamy teraz „meet compliance obligations”. Zatem mamy tutaj twarde stanowisko – wymagania dotyczące zgodności mają być spełnione.

 

Szczególną uwagę zwrócono też (w punkcie 7) na dostępność i przejrzystość udokumentowanych informacji w systemie zarządzania środowiskowego. Wszystkie dokumenty i zapisy muszą być „dostępne”, a nie jedynie „utrzymywane” (nowy zapis brzmi „available as documented information”). Procesy komunikacji powinny aktywnie angażować pracowników, zachęcając ich do udziału w działaniach doskonalących system oraz podejmowania inicjatyw prośrodowiskowych. Dzięki temu wsparcie staje się nie tylko administracyjnym obowiązkiem, lecz integralnym elementem kultury środowiskowej organizacji. 

Planowanie i działania operacyjne

W punkcie 6, dotyczącym planowania, ISO 14001:2026 wprowadza istotne usprawnienia, które zwiększają precyzję i skuteczność zarządzania ryzykiem oraz szansami środowiskowymi. Rozdzielono identyfikację ryzyk i szans (6.1.4) od planowania działań w odniesieniu do nich (6.1.5). Nowością jest także podrozdział 6.3, wprowadzający strukturalne zarządzanie zmianami w systemie zarządzania środowiskowego. Ma to umożliwić kontrolowane wdrażanie modyfikacji systemu, minimalizując ryzyko niezgodności i wspierając ciągłe doskonalenie.

 

Norma ISO 14001:2026 wprowadza również bardziej precyzyjne sformułowania i rozszerza zakres kontroli operacyjnej (pkt. 8). Termin „outsourced processes” (procesy zlecone na zewnątrz) został zastąpiony przez „externally provided processes, products, or services” (dostarczane z zewnątrz procesy, produkty i usługi). Jest to z pewnością wzmocnienie odpowiedzialności organizacji za wszystkie procesy i produkty dostarczane przez partnerów zewnętrznych.

Ocena wyników i doskonalenie w ISO 14001:2026

Większa precyzja i przejrzystość – tak w skrócie można scharakteryzować zmiany dotyczące pkt. 9. Organizacje będę zobowiązane do dokładnej oceny skuteczności systemu zarządzania środowiskowego oraz jego wydajności w odniesieniu do ustalonych celów środowiskowych. Audyty wewnętrzne muszą mieć jasno określone cele, zakres i kryteria, a przegląd zarządzania został uporządkowany poprzez wyraźny podział danych wejściowych i wyjściowych. Takie podejście wspiera rzetelną analizę wyników i podejmowanie świadomych decyzji dotyczących doskonalenia systemu.

 

Dokonano tez połączenia podrozdziału 10.1 z 10.2 i 10.3, co ma pozwolić lepiej powiązać działania korygujące z analizą przyczyn źródłowych i danymi dotyczącymi wydajności. Organizacje powinny prowadzić dokumentowanie działań korygujących w sposób powiązany z wynikami audytów i oceną skuteczności, co umożliwia systematyczne eliminowanie niezgodności i ciągłe podnoszenie jakości zarządzania środowiskowego.

Okres przejściowy dla ISO 14001:2026

Certyfikacja i akredytacja pozostają poza zakresem ISO – decyzje dotyczące okresów przejściowych w przypadku wdrażania nowych norm leżą w gestii IAF (International Accreditation Forum). Przez dłuższy czas IAF nie mogło podjąć decyzji, czy i jaki okres przejściowy zastosować dla tej normy; będziemy starali się dotrzeć do aktualnych informacji i je Państwu przekazać.

Norma ISO 14001:2026 gotowa na AI

Nadchodzące wydanie normy ISO 14001:2026 wprowadza prawdziwą rewolucję w świecie systemów zarządzania środowiskowego. Zgodnie z zapowiedziami, będzie to pierwsza norma ISO, która zostanie poddana procesowi tagowania w ramach programu IEC/ISO SMART, znanego pod nazwą Smartification. Dzięki temu norma zostanie przekształcona w format elektroniczny nadający się do odczytu maszynowego, co otworzy drzwi do bezpośredniego wykorzystania przez sztuczną inteligencję i nowoczesne technologie. Każdy fragment treści normy zostanie oznaczony odpowiednim tagiem wskazującym, czy jest to wymaganie, rekomendacja, czy przykład możliwego rozwiązania. W kontekście wykorzystania modeli językowych (LLM) – będzie to niewątpliwie duże ułatwienie w procesie przejścia na ISO 14001:2026, implementacji wymagań normy, integracji z innymi systemami zarządzania ISO oraz tworzeniu całkowicie nowych narzędzi do zautomatyzowanego dokumentowania i udostępniania informacji. To krok w kierunku analityki predykcyjnej, wczesnego wykrywania anomalii oraz lepszej integracji systemów ISO z innymi wymaganiami (jak raportowanie ESG).

ISO 14001:2026 jako wsparcie w raportowaniu ESG

Wprowadzenie obowiązków raportowania niefinansowego na mocy dyrektywy CSRD oraz standardów ESRS diametralnie zmienia sposób, w jaki organizacje muszą zarządzać danymi środowiskowymi. Raport ESG przestaje być dokumentem marketingowym, a staje się formalnym sprawozdaniem regulacyjnym, opartym na weryfikowalnych danych, procesach i decyzjach zarządczych. W tym kontekście ISO 14001:2026 może pełnić rolę systemowego kręgosłupa dla części środowiskowej raportowania ESG. 

ISO 14001:2026 systemowo łączy strategiczne podejście do zarządzania środowiskowego z polityką, celami i konkretnymi działaniami operacyjnymi powiązanymi z adekwatną alokacją zasobów. Rozszerzone podejście do kontekstu organizacji i obowiązek uwzględnienia pełnego cyklu życia produktów  wspomagają przeprowadzenie rzetelnej analizy podwójnej istotności. Organizacja nie tylko identyfikuje istotne wpływy środowiskowe w swoim bezpośrednim otoczeniu, lecz także bierze pod uwagę skutki upstream i downstream.  Ponadto norma wymaga powiązania identyfikacji ryzyk i szans z konkretnymi planami działań oraz mierzalnymi celami, co sprawia, że informacje wykorzystywane w raporcie ESG są osadzone w ciągłym cyklu zarządczym – od planowania, przez wdrożenie, po monitoring i przegląd.

 

W praktyce oznacza to, że ISO 14001:2026 generuje dane i udokumentowane informacje które są porównywalne w czasie, spójne metodologicznie i łatwiejsze do weryfikacji, a to z kolei odpowiada oczekiwaniom CSRD dotyczącym wiarygodności i weryfikowalności ujawnień. Silniejsze zaangażowanie najwyższego kierownictwa i wyraźna formalizacja ról odpowiedzialnych za cele środowiskowe wzmacniają warstwę governance w raportowaniu, pozwalając pokazać, że decyzje strategiczne, alokacja zasobów i przeglądy zarządzania są faktycznym mechanizmem nadzorczym, a nie jedynie deklaracją. Dzięki wymaganiom dotyczącym monitorowania, metryk i oceny skuteczności organizacja unika fragmentaryczności danych i może wykazać postęp w obszarach takich jak redukcja emisji, oszczędność surowców albo zamknięcie obiegów materiałowych.

 

Co istotne, ISO 14001:2026 eliminuje konieczność budowania odrębnych, równoległych procesów wyłącznie na potrzeby raportu. Raport ESG staje się naturalnym rezultatem funkcjonowania systemu zarządzania środowiskowego: cele i działania określone w normie przekładają się bezpośrednio na wskaźniki i narrację w ESRS, a dokumentacja systemowa dostarcza dowodów i pomaga w dochowaniu jakościowych cech informacji. To podejście redukuje ryzyko niespójności między danymi operacyjnymi, a raportowanymi wskaźnikami oraz ogranicza ryzyko reputacyjne związane z potencjalnym oskarżeniem o greenwashing. W efekcie organizacje zyskują nie tylko lepszą kontrolę nad swoim wpływem środowiskowym, lecz także silniejszą pozycję w zakresie wiarygodnego i zgodnego z regulacjami raportowania ESG.

Nowy model licencjonowania norm ISO?

W 2025 roku Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna uruchomiła pilotażowy projekt nowego modelu licencjonowania norm – Differentiated Licensing Model (DLM). Celem jest ochrona praw autorskich, zapewnienie zrównoważonego finansowania rozwoju standardów oraz przygotowanie systemu norm na wyzwania związane z darmowym udostępnianiem standardów i rosnącym wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Pilotażem początkowo objęto normę ISO 37001:2025 dotyczącą systemów zarządzania działaniami antykorupcyjnymi, jednak w planach jest dalszy rozwój programu. Można zatem z dużym prawdopodobieństwem oczekiwać ISO 14001:2026 sprzedawanej w modelu DLM, w tym: licencji zależnych od celu użycia, zróżnicowania cen w zależności od rodzaju użytkownika, zakazu dzielenia się zakupioną normą w przypadku licencji indywidualnej, możliwości audytu w przypadku podejrzenia naruszenia umowy licencyjnej. Projekt przejścia na DLM zakłada również nowe obowiązki dla jednostek certyfikujących, które będą musiały weryfikować, czy klient posiada normę z odpowiednią licencją. Do tej samej formy licencjonowania zachęcane są krajowe organizacje normalizacyjne (w Polsce – Polski Komitet Normalizacyjny).

Co dalej? Przełóż wiedzę na realne działania

Pozornie kosmetyczna kosmetyczna aktualizacja normy ISO 14001 to tak naprawdę jakościowy skok w sposobie myślenia o zarządzaniu środowiskowym. Szersze podejście do kontekstu organizacji, cyklu życia, łańcucha wartości, przywództwa, zarządzania ryzykiem, danych i cyfryzacji wyraźnie zbliża system ISO 14001:2026 to odpowiedź na wymagani regulacyjne i rynkowe. Sama znajomość wymagań to dopiero punkt wyjścia – prawdziwym wyzwaniem jest ich spójna implementacja, integracja z istniejącymi systemami oraz praktyczne wykorzystanie w decyzjach zarządczych i raportach.

 

Jeżeli po lekturze zastanawiasz się, jak przygotować organizację na ISO 14001:2026, jak uniknąć dublowania procesów ISO i ESG, jak wykorzystać system zarządzania środowiskowego jako źródło danych do raportu zgodnego z ESRS lub jak podejść do transformacji systemu w kontekście cyfryzacji i AI – to właśnie w tym miejscu potrzebne jest wsparcie praktyczne.

 

WISO GROUP pomaga organizacjom przejść od interpretacji wymagań do ich skutecznego wdrożenia: od analizy luk, przez projektowanie i integrację systemów, aż po przygotowanie do certyfikacji.

 

Zapraszamy do kontaktu!  Przekonaj się, jak można wykorzystać zmiany opisane w tym artykule jako realną przewagę biznesową!

Chcesz dowiedzieć
się więcej?

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Napisz lub zadzwoń, by poznać szczegóły współpracy.





    WISO, członek zespołu, Martyna

    Zobacz także:

    Identyfikacja i ocena zgodności z wymaganiami prawnymi jako kluczowy element zarządzania ryzykiem

    Identyfikacja i ocena zgodności z wymaganiami prawnymi jako kluczowy element zarządzania ryzykiem

    Czy można wyróżnić jeden, kluczowy aspekt, jeśli chodzi o pojęcie tak szerokie i złożone jak zarządzanie ryzykiem? Gdybyśmy mieli typować najważniejszy element tego procesu, wskazalibyśmy właściwą identyfikację i ocenę zgodności z wymaganiami prawnymi w kluczowych obszarach działalności przedsiębiorstw. Bez tego trudno mówić o odpowiedzialnym podejściu do zarządzania ryzykiem, które jest fundamentem każdej dobrze funkcjonującej organizacji. Zarządzanie ryzykiem w przedsiębiorstwie Ryzyko towarzyszy

    Czytaj dalej
    Powrót do bloga
    Wiso

    WISO GROUP Sp. z o.o.

    ul. Rynek 29/5
    32-300 Olkusz
    NIP: 6372199840

    Usługi

    Wdrożenie Systemów Zarządzania
    Obsługa abonamentowa
    Audyt Systemowy firmy
    Szkolenia zamknięte i otwarte​
    Oferta szkoleń WISO
    Obsługa środowiskowa
    Ocena zgodności z wymaganiami prawnymi

    Produkty

    ISO 9001​
    ISO 14001
    ISO 45001
    ISO 50001
    ISO 27001
    ISO/IEC 42001
    ISO 19443
    BDO, SUP, KOBIZE

    Więcej o nas

    Polityka prywatności
    Baza Usług Rozwojowych
    Kontakt

    Wszystkie prawa zastrzeżone. Copyright 2021-23 – WISO GROUP.

    Chcesz dowiedzieć się więcej?