Obowiązkowy audyt energetyczny czy ISO 50001? Nowe progi 10 TJ i 85 TJ w ustawie o efektywności energetycznej

Projekt nowelizacji ustawy o efektywności energetycznej zastępuje kryterium „dużego przedsiębiorcy” progami średniorocznego zużycia energii: powyżej 10 TJ (2,78 GWh) obowiązkowy audyt energetyczny co cztery lata, powyżej 85 TJ (23,611 GWh) certyfikowany system ISO 50001. O tym z pewnością już słyszałeś/-aś. Ale czy wiesz, że próg 10 TJ przekracza już firma z ośmioma ciągnikami w transporcie międzynarodowym? Albo zakład z jednym piecem tunelowym? Dla firm plasujących się między powyższymi progami ISO 50001 jest często lepszym wyborem niż powtarzany audyt.

Co zmienia projekt ustawy o efektywności energetycznej?

Projekt UC77 wdraża art. 11 dyrektywy (UE) 2023/1791. Dziś o obowiązku audytu decyduje status dużego przedsiębiorcy. Po zmianie liczy się tylko średnie roczne zużycie energii finalnej z ostatnich trzech lat, ze wszystkich nośników. Obowiązek może więc objąć także energochłonne firmy z sektora MŚP, a ominąć duże, ale zużywające stosunkowo niewiele energii.

Powyżej 2,78 GWh (10 TJ) przedsiębiorca co cztery lata przeprowadza obowiązkowy audyt energetyczny przedsiębiorstwa. Audyt wykonuje audytor efektywności energetycznej wpisany do odpowiedniego wykazu i obejmuje co najmniej 90% zużycia, w tym transport. W ciągu 45 dni od audytu firma sporządza plan działań, aktualizuje go co roku i publikuje na swojej stronie. Pierwszy audyt należy wykonać w ciągu 12 miesięcy od wejścia ustawy w życie.

Powyżej 23,611 GWh (85 TJ) obowiązkowy jest system zarządzania energią zgodny z Polską Normą (PN-EN ISO 50001), certyfikowany przez akredytowaną jednostkę. Zwolnienie obejmuje firmy z ISO 14001 lub EMAS, w ramach których przeprowadzono audyt energetyczny.

Każdy przedsiębiorca powyżej 2,78 GWh zgłasza też do 31 marca roczne zużycie energii na platformie efektywności energetycznej (art. 36a). Za brak planu działań lub systemu grozi kara do 5% przychodu z poprzedniego roku. To wciąż projekt, więc progi i terminy mogą się zmienić.

Ile to jest 10 TJ i 85 TJ w praktyce?

Teradżul (TJ) to bilion dżuli. Jedna megawatogodzina to 0,0036 TJ (3,6 GJ). W drugą stronę – 1 TJ to około 277,78 megawatogodzin. Zatem 10 TJ odpowiada ok. 2 778 MWh, a 85 TJ ok. 23 611 MWh. W paliwach to ok. 278 tys. m³ gazu ziemnego lub 279 tys. litrów oleju napędowego dla progu 10 TJ. Dla 85 TJ będzie to odpowiednio ok. 2,4 mln m³ i 2,4 mln litrów.

Liczy się energia finalna, a nie pierwotna. Sumuje się wszystkie nośniki: prąd, gaz, ciepło sieciowe, chłód, paliwa do pojazdów, a także energię z własnych OZE. Poniższa tabela pokazuje, ile typowych „odbiorników” wystarczy do przekroczenia progów. Założenia są przybliżone i każda firma powinna policzyć swoje zużycie na podstawie faktur i liczników:

Przykład	Założenia	Zużycie roczne	Próg 10 TJ	Próg 85 TJ
Ciągniki siodłowe w transporcie międzynarodowym	130 000 km/rok, 29 l ON/100 km	ok. 1,35 TJ	ok. 8 ciągników	ok. 63 ciągniki
Samochody osobowe (np. przedstawicieli handlowych)	40 000 km/rok, 6,5 l ON/100 km	ok. 0,09 TJ	ok. 108 aut	ok. 911 aut
Gazowy piec obrotowy w piekarni	palnik 60 kW, 50% mocy, 16 h/dobę, 360 dni	ok. 0,62 TJ	ok. 17 pieców	ok. 137 pieców
Gazowy piec tunelowy w zakładzie piekarniczym	600 kW, 70% mocy, 20 h/dobę, 340 dni	ok. 10,3 TJ	1 piec	ok. 9 pieców
Sprężarka powietrza	90 kW, 75% obciążenia, 6 000 h/rok	ok. 1,46 TJ	ok. 7 sprężarek	ok. 59 sprężarek
Laptop w firmie programistycznej	25 W średnio, 8 h/dzień, 220 dni	ok. 0,16 GJ	ok. 63 000 laptopów	ok. 537 000 laptopów
Stanowisko biurowe (oświetlenie, ogrzewanie, klimatyzacja)	15 m² na osobę, 180 kWh/m² rocznie	ok. 9,7 GJ	ok. 1 030 osób	ok. 8 750 osób
Serwerownia	100 kW mocy IT, PUE 1,6, praca całodobowa	ok. 5,0 TJ	2 serwerownie	ok. 17 serwerowni

10 TJ = ok. 2 778 MWh; 85 TJ = ok. 23 611 MWh. Moc, zużycie jednostkowe i inne założenia są przybliżone.

Wnioski są wyraźne. Firma transportowa przekracza 10 TJ już przy ośmiu ciągnikach, bo paliwo do pojazdów wlicza się do zużycia. Zakład z jednym dużym piecem tunelowym jest na progu audytu niezależnie od liczby pracowników. Natomiast software house nie przekroczy progu samymi laptopami. Do tego potrzebowałby ok. tysiąca osób w biurach, lub 63 tys. programistów wyposażonych w laptory albo własnej serwerowni o dużej mocy.

Jak policzyć zużycie energii w swojej firmie?

Wystarczą dane, które firma już ma. Dla każdego z ostatnich trzech lat zsumuj:

energię elektryczną z faktur w kWh lub MWh (1 MWh = 3,6 GJ),
gaz ziemny z faktur w kWh; jeśli masz tylko m³, przyjmij ok. 36 MJ/m³,
ciepło sieciowe z faktur w GJ,
paliwa do pojazdów i maszyn z kart paliwowych, przeliczone według wartości opałowych (dla ON ok. 35,9 MJ/l),
pozostałe nośniki: LPG, olej opałowy, biomasę, energię z własnych OZE.

Następnie wylicz średnią z trzech lat. Projekt UC 77 każe stosować wartości opałowe określone w przepisach odrębnych. Do szacunku wystarczą np. wartości publikowane przez KOBiZE. Przy wyniku bliskim progu warto policzyć dokładnie i zachować obliczenia, bo dane trzeba będzie co roku zgłaszać na platformie.

Dlaczego ISO 50001 jest lepsze niż obowiązkowy audyt energetyczny?

Audyt energetyczny przedsiębiorstwa to zdjęcie stanu na jeden moment, powtarzane co cztery lata. System zarządzania energią to proces, który działa codziennie. Różnica jest widoczna w kilku miejscach.

Ciągłość zamiast cyklu czteroletniego.
W systemie zarządzania energią ISO 50001 informacje, dane wejściowe i analizy aktualizuje się w określonych odstępach oraz po każdej istotnej zmianie. Nowa linia czy wymiana sprężarki od razu trafiają na tapet”.
Pomiar efektów.
Audyt wskazuje zużycie i potencjalne oszczędności. ISO 50001 wymaga wskaźników na tle energetycznej linii bazowej, z uwzględnieniem zmiennych znaczących (np. wolumenu produkcji albo pogody). Firma wie, czy oszczędność jest realna, czy wynika tylko ze spadku produkcji.
Ludzie i eksploatacja.
Duża część strat wynika ze sposobu użytkowania: nieszczelności, złych nastaw, pracy urządzeń poza produkcją. Audyt rzadko to zmienia, bo kończy się raportem. System przypisuje odpowiedzialność, kryteria sterowania operacyjnego i szkolenia osób wpływających na zużycie.
Zakupy i inwestycje.
ISO 50001 wprowadza efektywność energetyczną jako kryterium przy projektowaniu i zakupach, więc nowe urządzenia nie „wbudowują” strat na lata.
Gotowość na wzrost.
Firma rosnąca w kierunku 85 TJ i tak będzie musiała wdrożyć certyfikowany system. Wcześniejsze wdrożenie rozłoży koszty i uniknie podwójnej pracy.

Którą drogę wybrać, gdy firma zużywa od 10 do 85 TJ?

Sam audyt energetyczny przedsiębiorstwa wystarczy, gdy zużycie jest stabilne, firma ma niewiele obszarów energochłonnych i nie planuje dużych zmian. Trzeba jednak pamiętać, że projekt UC 77 dokłada do audytu coroczną aktualizację planu działań i jego publikację. Formalne obowiązki staną się więc stałe, a nie jednorazowe. Od zarządzania energią w zasadzie i tak nie ma ucieczki.

ISO 50001 opłaca się bardziej, gdy energia stanowi istotną część kosztów, firma rośnie albo jest blisko progu 85 TJ. Dotyczy to też sytuacji, gdy klienci i banki pytają o dane do raportów ESG albo gdy firma ma już ISO 14001 lub ISO 9001 i może zbudować system zintegrowany.

Jak sprawnie przygotować organizację do wdrożenia ISO 50001?

Wdrożenie ISO 50001 nie musi oznaczać tworzenia systemu od podstaw własnymi siłami. Eksperci WISO Group mogą wesprzeć Twoją organizację na każdym etapie tego procesu – od oceny obecnego stanu i przeglądu energetycznego, przez szkolenia i rozwój kompetencji, po przygotowanie oraz wdrożenie systemu zarządzania energią. Wsparcie może obejmować również przygotowanie do certyfikacji oraz realizację działań wynikających z ustaleń audytowych.

Pierwszym krokiem jest poznanie sytuacji wyjściowej organizacji. Sprawdzamy, jakie rozwiązania już funkcjonują, gdzie występują luki i które obszary wymagają uporządkowania. Na tej podstawie wspólnie ustalamy zakres niezbędnych działań. Celem nie jest stworzenie dokumentacji wyłącznie na potrzeby certyfikacji, lecz zbudowanie systemu, który będzie przydatnym narzędziem w codziennym zarządzaniu energią.

Do wdrożenia ISO 50001 podchodzimy z perspektywy biznesowej. Dlatego zwracamy uwagę nie tylko na wymagania normy, lecz także na możliwości poprawy efektywności energetycznej, ograniczenia kosztów i lepszego wykorzystania danych dotyczących zużycia energii.

Zastanawiasz się, jakie działania warto podjąć przed wdrożeniem ISO 50001? Wspólnie możemy określić punkt wyjścia i opracować harmonogram prac.

FAQ

Czy paliwo do samochodów służbowych wlicza się do progu 10 TJ?

Tak. Projekt mówi o wszystkich nośnikach energii, a audyt ma obejmować także transport.

Czy mała lub średnia firma może objąć obowiązkowy audyt energetyczny?

Tak. Po zmianie decyduje wyłącznie średnioroczne zużycie energii, a nie wielkość przedsiębiorstwa.

Czy ISO 50001 zwalnia z audytu energetycznego?

Według ustawy tak, ale pod warunkiem, że w ramach systemu przeprowadzono audyt energetyczny przedsiębiorstwa. To samo dotyczy EMAS i, według projektu, ISO 14001. Odpowiednio przeprowadzony przegląd energetyczny w ISO 50001 spełnia kryteria audytu.

Do kiedy trzeba wdrożyć ISO 50001 powyżej 85 TJ?

Według projektu do 11 października 2027 r., przy czym zgodnie z zapowiedziami termin ten może zostać wydłużony (nawet do 24 miesięcy od wejścia w życie ustawy). System musi być certyfikowany przez niezależną jednostkę.

Czy kilowatogodzina prądu liczy się inaczej niż gazu?

Nie. Liczy się energia finalna, więc 1 kWh prądu i 1 kWh gazu to tyle samo, czyli 3,6 MJ.

Chcesz dowiedzieć
się więcej?

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Napisz lub zadzwoń, by poznać szczegóły współpracy.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych przez WISO GROUP Sp. z o.o. z siedzibą w Olkuszu, na ulicy Rynek 29/5 w celu przesyłania treści marketingowych na nasz adres e-mail podany w formularzu kontaktowym. Zgoda jest dobrowolna. Mam prawo cofnąć zgodę w każdym czasie. Mam prawo dostępu do danych, sprostowania, usunięcia... Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych przez WISO GROUP Sp. z o.o. z siedzibą w Olkuszu, na ulicy Rynek 29/5 w celu przesyłania treści marketingowych na nasz adres e-mail podany w formularzu kontaktowym. Zgoda jest dobrowolna. Mam prawo cofnąć zgodę w każdym czasie. Mam prawo dostępu do danych, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo sprzeciwu, prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego lub przeniesienia danych. Administratorem danych osobowych jest WISO GROUP Sp. z o.o. z siedzibą w Olkuszu, na ulicy Rynek 29/5. Administrator przetwarza dane zgodnie z Polityką Prywatności

Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych przez WISO GROUP Sp. z o.o. z siedzibą w Olkuszu, na ulicy Rynek 29/5 w celu przesyłania odpowiedzi na przesyłane na nasz adres e-mail podany w formularzu kontaktowym zapytanie. Zgoda jest dobrowolna, jednakże w przypadku jej braku Administrator danych osobowych nie może... Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych przez WISO GROUP Sp. z o.o. z siedzibą w Olkuszu, na ulicy Rynek 29/5 w celu przesyłania odpowiedzi na przesyłane na nasz adres e-mail podany w formularzu kontaktowym zapytanie. Zgoda jest dobrowolna, jednakże w przypadku jej braku Administrator danych osobowych nie może odpowiedzieć na przesłane pytania. Mam prawo cofnąć zgodę w każdym czasie. Mam prawo dostępu do danych, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo sprzeciwu, prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego lub przeniesienia danych. Administratorem danych osobowych jest WISO GROUP Sp. z o.o. z siedzibą w Olkuszu, na ulicy Rynek 29/5. Administrator danych osobowych przetwarza dane zgodnie z Polityką Prywatności .

Zobacz także:

papierowe opakowania: kubki, miski, sztućce

BDO bez tajemnic: obowiązki, rejestracja i ewidencja

System BDO (Baza Danych o Produktach i Opakowaniach oraz o Gospodarce Odpadami) to jeden z kluczowych elementów krajowego systemu gospodarki odpadami. Jego celem jest zapewnienie przejrzystości, kontroli i odpowiedzialności w obrocie produktami, opakowaniami i odpadami. Obowiązek rejestracji w BDO obejmuje szerokie grono podmiotów – od dużych zakładów przemysłowych, importerów i producentów opakowań, po sklepy internetowe, punkty gastronomiczne, serwisy samochodowe, a nawet małe firmy usługowe

Czytaj dalej

WISO GROUP Sp. z o.o.

ul. Rynek 29/5
32-300 Olkusz
NIP: 6372199840