Norma ISO 50001 tworzy ramy dla systemu zarządzania energią (SZE), którego zadaniem jest systematyczne doskonalenie wyników energetycznych organizacji. O skuteczności systemu nie decydują jednak procedury, arkusze kalkulacyjne, aparatura pomiarowa i technologie energooszczędne. Potrzebni są ludzie, którzy potrafią te narzędzia właściwie wykorzystać, rozumiejąc swój wkład w sukces.
W tym artykule pokazujemy, jakie znaczenie mają wiedza, umiejętności, kompetencje i świadomość zespołu ds. zarządzania energią oraz dlaczego są one kluczowe dla skutecznego wdrożenia i utrzymania ISO 50001. Będzie szczególnie pomocny dla osób odpowiedzialnych za wdrożenie i utrzymanie SZE, pełnomocników, energetyków, audytorów wewnętrznych oraz kadry zarządzającej.
Z tego artykułu dowiesz się:
Wdrożenie systemu zarządzania energią, zgodnego z ISO 50001, to proces zmiany sposobu, w jaki organizacja planuje, monitoruje i podejmuje decyzje dotyczące zużycia energii. Można powiedzieć, że wdrożenie ISO 50001 oznacza trwałą zmianę praktyki zarządczej, a nie jednorazowy projekt kończący się w określonym dniu.
Wdrożenie ISO 50001 bywa jednak często mylone z samym udokumentowaniem informacji istotnych dla skuteczności systemu (np. opracowaniem procedur, przeglądu energetycznego i wskaźników). To spojrzenie jest mylące i stanowi jedną z najczęstszych przyczyn, dla których systemy zarządzania energią, mimo formalnej zgodności z normą, nie przynoszą oszczędności.
ISO 50001 jest „żywym” systemem zarządzania, a nie zbiorem dokumentów. Jego skuteczność zależy przede wszystkim od ludzi: od tego, co wiedzą, co potrafią zrobić z tą wiedzą i na ile są świadomi swojej roli. Kompetencje zespołu ds. zarządzania energią nie są tylko dodatkiem do systemu, a jego fundamentem.
ISO 50001 wprost odnosi się do kwestii kompetencji i świadomości w punktach 7.2 oraz 7.3. Organizacja musi zapewnić, że osoby wykonujące pracę mającą wpływ na efektywność energetyczną i na sam system zarządzania energią posiadają odpowiednią wiedzę, umiejętności lub doświadczenie. Tam, gdzie występują luki kompetencyjne, norma wymaga podjęcia działań (szkoleniowych lub innych) oraz oceny ich skuteczności.
Za skuteczność SZE odpowiada zwykle kilka grup ról:
Każda z tych grup wymaga innego zestawu kompetencji, dlatego traktowanie „kompetencji zespołu” jako jednorodnej kategorii jest błędem. Chodzi bowiem o adekwatność kompetencji do zakresu odpowiedzialności. Kompetencje zespołu ds. zarządzania energią są zatem sumą wiedzy, umiejętności i świadomości przypisanych osobno dla każdej roli.
W praktyce wdrożeniowej te cztery pojęcia bywają używane zamiennie, co bywa przyczyną nieporozumień. Ich rozróżnienie pomaga właściwie określić wymagania wobec zespołu zespołu ds. zarządzania energią, zaplanować rozwój kompetencji oraz ocenić jego gotowość do skutecznego stosowania ISO 50001:
| Obszar | Co oznacza w praktyce? | Przykłady w SZE |
|---|---|---|
| Wiedza | Zasób informacji teoretycznych i technicznych niezbędnych do rozumienia procesów energetycznych i wymagań ISO 50001. | Znajomość metodyki przeglądu energetycznego, znajomość wymagań normy ISO 50001, znajomość przepisów prawa energetycznego, systemów opomiarowania. |
| Umiejętności | Zdolność do praktycznego wykorzystania posiadanej wiedzy przy wykonywaniu konkretnych zadań. | Analiza regresji danych dotyczących zużycia energii, identyfikacja znaczących zmiennych, wyznaczanie SEU, projektowanie pomiarów, interpretacja odchyleń od wartości bazowej. |
| Kompetencja | Zdolność do skutecznego zastosowania wiedzy i umiejętności w konkretnym, często zmiennym kontekście organizacyjnym, z uwzględnieniem ograniczeń i priorytetów. | Dobór działań korygujących, ocena różnych wariantów działania, podejmowanie decyzji na podstawie określonego zasobu danych, współpraca z produkcją, utrzymaniem ruchu i działem finansowym. |
| Świadomość | Rozumienie przez pracowników wpływu ich decyzji i zachowań na zużycie energii, wyniki energetyczne i realizację celów organizacji. | Świadomość wpływu sposobu eksploatacji urządzeń, ustawień parametrów procesu czy zachowań pracowników na zużycie energii i realizację celów SZE. |
Konsekwencje niedostatecznych kompetencji zespołu ds. zarządzania energią rzadko są widoczne od razu. Najczęściej ujawniają się po zakończeniu fazy wdrożeniowej, gdy system ma po prostu funkcjonować i przynosić efekty. Brak odpowiednich kompetencji może prowadzić na przykład do błędnej identyfikacji zmiennych znaczących i niewiarygodnego przebiegu energetycznej linii bazowej. W efekcie cele i zadania energetyczne mogą być nierealistyczne lub nie odpowiadać rzeczywistemu potencjałowi poprawy efektywności energetycznej.
Po zakończeniu wdrożenia organizacja może mieć trudności z doskonaleniem systemu, bo ten pozostaje głównie na poziomie dokumentacji. Zwiększa to również ryzyko niezgodności podczas audytu certyfikującego, szczególnie gdy osoby odpowiedzialne za system nie potrafią wyjaśnić jego działania.
Szkolenia są głównym, choć nie jedynym, narzędziem budowania kompetencji. Ich skuteczność zależy jednak od dopasowania do roli i etapu wdrożenia, a nie od samego faktu ich przeprowadzenia.
Można wyróżnić kilka typów szkoleń istotnych dla skutecznego wdrożenia i funkcjonowania ISO 50001 w organizacji:
Najważniejsze jest dopasowanie treści szkoleń do specyfiki branży i konkretnego zakładu. Szkolenie ogólne na temat wymagań ISO 50001 buduje wiedzę teoretyczną, ale rzadko przekłada się na umiejętności praktyczne. Te powstają dopiero wtedy, gdy szkolenie odnosi się do rzeczywistych procesów, urządzeń i danych danej organizacji.
Budowanie i rozwój kompetencji zespołu ds. zarządzania energią powinno być procesem systematycznym, prowadzącym do uzyskania odpowiedniego wsparcia w osiąganiu celów energetycznych. Nie można tego zrealizować poprzez jednorazową akcję szkoleniową. Sprawdzają się tutaj następujące takie narzędzia, jak:
Regularna ocena kompetencji, powiązana z przeglądem zarządzania, pozwala traktować rozwój zespołu jako integralny element doskonalenia systemu.
Skuteczne wdrożenie ISO 50001 wymaga połączenia wiedzy technicznej z umiejętnością organizowania procesów, zarządzania zmianą i podejmowania decyzji biznesowych. O sukcesie systemu zarządzania energią decydują jednak nie tylko procedury i narzędzia, lecz także kompetencje, świadomość i zaangażowanie osób, które będą go na co dzień stosować. Dlatego wsparcie doświadczonych specjalistów może pomóc ograniczyć błędy, właściwie przygotować organizację i sprawnie przejść przez proces certyfikacji.
Jeżeli Twoja organizacja planuje wdrożenie ISO 50001 lub przygotowuje się do certyfikacji, warto zadbać nie tylko o zgodność dokumentacji z wymaganiami normy, ale przede wszystkim o praktyczne funkcjonowanie systemu.
Napisz lub zadzwoń, by poznać szczegóły współpracy.
Zobacz także:
Do zamknięcia Rejestru Instytucji Szkoleniowych (RIS) pozostało nieco ponad 3 miesiące. Jeśli Twoja firma jest wpisana do RIS i nadal planuje świadczyć usługi dofinansowane ze środków Funduszu Pracy, w tym ze środków Krajowego Funduszu Szkoleniowego (KFS), konieczne będzie podjęcie odpowiednich kroków. 1 stycznia 2026 roku wejdą w życie przepisy ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, które zmienią reguły
ul. Rynek 29/5
32-300 Olkusz
NIP: 6372199840
Wszystkie prawa zastrzeżone. Copyright 2021-23 – WISO GROUP.