Niebo rzuca nowe światło na aspekty środowiskowe

Zanieczyszczenie światłem to stale narastający problem, który dotyka nas wszystkich. Sprawdź co go powoduje, jakie negatywne skutki wywiera na nasze życie oraz jak sobie z nim radzić. 

W ostatnich latach ilość światła zewnętrznego na naszej planecie zasadniczo wzrosła, w związku z czym naukowcy ostrzegają, że strata nocy przyniesie negatywne skutki dla ludzi i środowiska.

Zanieczyszczenie światłem to zaburzenie nocnego środowiska naturalnego poprzez stosowanie sztucznego oświetlenia zewnętrznego. Zaświetlenie może niekorzystnie wpływać na zdrowie człowieka, stwarzać niebezpieczeństwo i przyczyniać się do strat ekonomicznych ponoszonych każdej nocy. To negatywne zjawisko dotyczy wszystkich miejsc na Ziemi, jednak najbardziej widoczne jest w gęsto zaludnionych krajach takich jak np. USA, Japonia czy Europa. Spowodowane jest najczęściej przez oświetlenie uliczne i reklamowe, iluminacje obiektów architektonicznych oraz oświetlenie stadionów sportowych. Współcześnie większość miast na świecie funkcjonuje przez 24 godziny na dobę, przez co dokonuje się pewnego rodzaju urbanizacja nocy znacznie wpływając na wzrost kosztów produkcji prądu, emisji CO2 i zużycia surowców kopalnianych (węgiel).

Zanieczyszczenia świetlne najczęściej są spowodowane przez oświetlenie zewnętrzne, które:

  • jest nieodpowiednio skierowane,
  • jest zbyteczne w danym czasie,
  • zbyt wysoka moc oświetlenia w stosunku do potrzeb.

 

Obecnie wyróżniamy 4 kategorie zanieczyszczenia światłem:

  • łuna miejskiego nieba / smog świetlny – łuna światła na niebie nad obszarami zamieszkałymi,
  • światło niepożądane – światło padające w nieodpowiednie miejsca,
  • blask / oślepienie – nadmierna jasność, powodująca wizualny dyskomfort i/lub ograniczenie widoczności,
  • zakłócenia świetlne – charakteryzujące się dużą jasnością nagromadzenia źródeł światła w nadmiernie oświetlonych częściach miast.

 

Należy wspomnieć, że samo światło nie stanowi problemu, a jedynie jego nadmierne i niewłaściwe użytkowanie. Nienaturalne wydłużenie pory dnia, w której to ludzie pozostają aktywni po zapadnięciu zmroku, prowadzi do wielu negatywnych skutków odczuwalnych nie tylko przez ludzi ale przede wszystkim przez zwierzęta i rośliny. Do głównych skutków zanieczyszczenia światłem zaliczamy:

  • zaburzenie naturalnego cyklu dobowego człowieka. Sztuczne oświetlenie w nocy może powodować różne dolegliwości takie jak: zmęczenie, stres, bezsenność, irytacja, bóle głowy poprzez zmniejszenie ilości wytwarzanej melatoniny nocą.
  • zaburzenie naturalnych cykli światła i ciemności występujących w przyrodzie. Brak ciemności, może wpływać na orientację przestrzenną zwierząt, może negatywnie wpływać na rozmnażanie lub zdobywanie pożywienia.
  • niepoprawnie skierowane lampy, mogą powodować zjawisko olśnienia pogarszając widoczność.
  • brak możliwości obserwowania przez ludzi nocnego nieba – gwiazd/ planet. Prowadząc obserwację nocnego nieba, zaledwie kilka lub kilkanaście gwiazd da się jeszcze zobaczyć, pozostałe to jasno świecące planety
Łuna świetlna
Rys. 1 Łuna świetlna
Rys. 2 Łuna świetlna

 

Łuna świetlna jest zanieczyszczeniem światła, powstająca wskutek rozproszenia sztucznego światła w atmosferze. To właśnie z jej powodu nocne niebo ma często barwę od jasnożółtej do pomarańczowej. Łuna świetlna najczęściej utożsamiana jest z zanieczyszczeniem astronomicznym, z powodu niemożliwości obserwowania nocnego nieba i jego struktur.

 

Podczas współczesnego stylu życia społeczeństwa niemal niemożliwym jest wyeliminowanie nocnego oświetlenia w pełni, jednak jego racjonalne używanie może przyczynić się nie tylko do ograniczenia zanieczyszczenia świetlnego ale i oszczędności energii. W celu zmniejszenia zaświetlenia stosuje się różnego rodzaju systemy zmniejszające moc oświetlenia w godzinach kiedy jest ono najmniej potrzebne, projektuje się oprawy świetlne, które nie emitują światłą w nieodpowiednim kierunku – zwłaszcza w górę. Ważną kwestią zminimalizowania zanieczyszczeń światłem jest ochrona obszarów, które nie są lub są mało zanieczyszczone światłem. Obszary takie zwane rezerwatami lub parkami ciemnego niema, pełnią ważną rolę edukacyjną poprzez uświadamianie społeczności jak ważnym elementem jest zaświetlenie.  Parki ciemnego nieba są również idealną formą atrakcji turystycznej.

W Polsce istnieją dwa parki ciemnego nieba:

  • Izerski Park Ciemnego Nieba – polsko – czeski transgraniczny park znajdujący się
    w Górach Izerskich w Sudetach (strona polska), zaś po stronie czeskiej w kraju libereckim. Utworzony w 2009 roku jako jeden z projektów realizowanych przez Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego oraz instytutu Akademii Nauk Republiki Czeskiej.
  • Park Gwiezdnego Nieba Bieszczady – drugi pod względem wielkości obszar chronionego nieba w Europie. Powołany w 2013 roku o powierzchni 113846,41 ha. Swym zasięgiem obejmuje obszar polskiej części Rezerwatu Biosfery „Karpaty Wschodnie” .

 

Ministerstwo Środowiska wraz z wieloma organizacjami pozarządowymi mając świadomość problematyki związanej z zanieczyszczeniem środowiska światłem, dlatego też zjawisko to zostało wymienione w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z dnia 13 grudnia 2011 roku w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko, jako rodzaj oddziaływania na środowisko.

Biorąc pod uwagę wszelkie negatywne aspekty jakie niesie ze sobą zanieczyszczenie światłem, warto zastanowić się czy w organizacjach chcących wspierać środowisko i zrównoważony rozwój w oparciu o normy środowiskowe, rozpatrywać zaświetlenia jako aspekt środowiskowy.